Κήρυγμα Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Τρίκκης και Σταγών κ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ Κυριακής του Ασώτου 28.02.2021

Sevasmiotatos XrysostomosΑγαπητοί πατέρες και αδελφοί,

Μέσα στον πλούτο των ευαγγελικών αναγνωσμάτων της Εκκλησίας μας ξεχωρίζουν ορισμένες ευαγγελικές περικοπές, τις οποίες όλοι μας, λιγότερο ή περισσότερο, γνωρίζουμε. Πολλές από αυτές έχουν χαρακτηρίσει την διδασκαλία και την υμνολογία της Ορθόδοξης Παράδοσής μας. Παραβολές τις οποίες διηγείτο ο Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός, θαυμαστά σημεία τα οποία επιτελούσε και βαθύτατα μηνύματα σωτηρίας τα οποία στόχο είχαν να ξαναβρεί ο άνθρωπος το χαμένο μονοπάτι του, το μονοπάτι το οποίο οδηγεί στον οίκο του Πατρός.

Μία τέτοια παραβολή, έρχεται σήμερα να μάς διηγηθεί ο άγιος Απόστολος και Ευαγγελιστής Λουκάς. Είναι σε όλους μας γνωστή ως η παραβολή του Ασώτου Υιού ή του Σπλαχνικού Πατέρα. Μας λέει λοιπόν ο Κύριός μας ότι κάποιος άνθρωπος είχε δύο γιους. Κάποτε ο μικρότερος αποφάσισε να φύγει από την πατρική οικία, να ζητήσει το μερίδιο της περιουσίας που του αναλογούσε και να φύγει, να ζήσει μόνος του. αφού πραγματοποίησε το ποθούμενο, έφυγε μακριά και σπατάλησε την περιουσία του πατέρα του σε ασωτίες. Λόγω της ένδειάς του αναγκάστηκε να βόσκει γουρούνια και να τρώει μαζί με αυτά. Έτρωγε ακόμα και τα χαρούπια με τα οποία τρέφονταν τα γουρούνια, προσπαθώντας έτσι να ξεγελάσει την πείνα του. Όμως δεν άργησε πολύ να συνέλθει και να συνειδητοποιήσει το τέλμα στο οποίο βρισκόταν. Αποφάσισε λοιπόν να γυρίσει στο σπίτι του πατέρα του και να του πει πως αμάρτησε ενώπιον του Θεού και ενώπιόν του, πως δεν είναι άξιος να λέγεται γιος του και πως θέλει να βρεθεί πάλι κοντά του, έστω σαν απλός εργάτης του. Καθώς όμως γύριζε, ο πατέρας του τον περίμενε μπροστά στο σπίτι. Έτρεξε, τον αγκάλιασε και τον φίλησε. Τότε ο γιος του είπε όλα όσα είχε σκεφτεί, αλλά ο πατέρας αμέσως έδωσε εντολή να τον ντύσουν με τα καλύτερα ρούχα και παπούτσια, να σφάξουν το καλύτερο μοσχάρι γιατί αυτός ο γιος του «ήταν νεκρός και αναστήθηκε, γιατί ήταν χαμένος και βρέθηκε». Όταν ο μεγάλος γιος επέστρεφε στο σπίτι διαπίστωσε ότι γίνεται κάποια γιορτή, ρώτησε και έμαθε τί είχε συμβεί μόλις πριν λίγο. Τότε, εκείνος θύμωσε και αρνήθηκε να μπει στο σπίτι. Καθώς ο πατέρας έμαθε τη στενοχώρια του μεγάλου του γιου, βγήκε έξω και προσπαθούσε να τον μεταπείσει. Όμως ο μεγάλος του γιος ξεκίνησε τα παράπονα λέγοντας πως για εκείνον ποτέ δεν είχε κάνει κάτι τέτοιο, ενώ καθημερινά πάσχιζε στην πατρική περιουσία και πάντοτε ήταν ευπειθής. Ενώ τώρα οργανώθηκε ολόκληρη γιορτή για τον μικρό γιο που έζησε με αυτόν τον τρόπο. Κι ο πατέρας απαντά στον μεγάλο του γιο «Παιδί μου, εσύ είσαι πάντοτε μαζί μου, κι ό,τι είναι δικό μου είναι και δικό σου. Έπρεπε όμως να ευφρανθούμε και να χαρούμε, γιατί ο αδερφός σου αυτός ήταν νεκρός και αναστήθηκε, ήταν χαμένος και βρέθηκε».

Έτσι τελειώνει η σημερινή Ευαγγελική περικοπή, την οποία σήμερα ακούσαμε. Τρία πράγματα έρχεται να μάς διδάξει σήμερα ο Αρχηγός της Εκκλησίας μας, τρία μηνύματα έρχεται να μάς δώσει ο Ιησούς Χριστός λίγο πριν την έναρξη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και λίγο μετά την έναρξη του Τριωδίου. Αυτά τα τρία είναι:  Πρώτον, η απόλυτη αγάπη εν ελευθερία. Δεύτερον, η μετάνοια μετά την επίγνωση της πτώσης. Τρίτον, η εμμονή σε μια ιδιόρρυθμη ευσέβεια χωρίς περιεχόμενο.

Η απόλυτη αγάπη εν ελευθερία είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα του πατέρα της παραβολής. Ο πατέρας, δηλαδή ο Θεός, αγαπά τόσο ελεύθερα και ανιδιοτελώς όλα Του τα παιδιά, που δεν φέρνει καμία αντίρρηση μπροστά στην επιθυμία οποιουδήποτε παιδιού Του να απομακρυνθεί. Δεν είναι ανεύθυνος, ούτε άκαρδος. Απλώς ο Θεός Πατέρας έπλασε τον άνθρωπο κατ’ εικόνα Του. Η εικόνα του Θεού, την οποία όλοι μας κουβαλάμε μέσα μας, είναι η λογική και η ελεύθερη βούληση. Όταν καλλιεργούμε αυτά τα δύο, τότε φτάνουμε στο «καθ΄ ομοίωσιν», δηλαδή στη θέωση. Γινόμαστε «κατά χάριν» αυτό που εξαιτίας της παρακοής μας χάσαμε. Πρέπει όμως να καλλιεργούμε την ελευθερία και την λογική. Δεν καταπιέζει ο πατέρας της παραβολής τον γιο του στο σπίτι, ούτε και τον αναγκάζει να μείνει κοντά του, αλλά τον αφήνει ελεύθερο.

Γνωρίζει ο γιος τί συνεπάγεται η απομάκρυνση από την πατρική οικία, γνωρίζει τον κόπο και τον κάματο της καθημερινότητας. Γνωρίζει ότι θα στερηθεί την παρουσία της αγάπης των συγγενών και των φίλων. Όμως αποφασίζει να  φύγει. Και ο πατέρας τί απαντά; Ο πατέρας τον αφήνει ελεύθερο. Οι συνέπειες αφορούν τον γιο και όχι τον πατέρα. Αν ο πατέρας αγαπάει το παιδί του, το διδάσκει τί σημαίνει να ζεις και πώς να ζεις. Όταν έρθει η ώρα, το παιδί θα αποφασίσει τί θα κάνει στην ζωή του. Τρανό παράδειγμα ο πατέρας της παραβολής, που δεν είναι άλλος από τον Θεό Πατέρα.

Ο Θεός μάς αφήνει ελεύθερους να αποφασίσουμε ποιο μονοπάτι της ζωής θα ακολουθήσουμε. Από μας όμως εξαρτάται τί επιλογή θα πραγματοποιήσουμε. Πολλές φορές βλέπουμε μία ατέρμονη καταπίεση των γονιών, και γενικώς των μεγαλυτέρων, προς τα παιδιά και τους μικρότερους. Είναι λάθος να προσπαθούμε να οδηγήσουμε τα παιδιά μας σε αποφάσεις που ικανοποιούν εμάς και όχι αυτά. Η δική μας αποστολή είναι η ορθή διαπαιδαγώγηση των επομένων γενεών και όχι εμείς να αποφασίζουμε για εκείνους χωρίς εκείνους. Στερώντας την ελευθερία διαπλάθουμε χριστιανούς χωρίς υποχρεώσεις, χωρίς ευθύνες. Άνθρωπος ο οποίος ζει και δρα μέσα στην κοινωνία χωρίς ευθύνη για τις συνέπειες των πράξεών του, μοιραία θα κάνει κακό στον εαυτό του και στους γύρω του.

Η διδασκαλία και η παράδοση της Εκκλησίας στο ζήτημα της αγάπης και της ελευθερίας είναι δεδομένη εδώ και αιώνες. Η Εκκλησία αγαπάει χωρίς να καταπιέζει, η Εκκλησία καθοδηγεί χωρίς να υποχρεώνει. Το πρότυπό μας είναι ο Ιησούς Χριστός. Σταυρώθηκε και αναστήθηκε, αλλά δεν υποχρέωσε κανέναν να πιστέψει στο κήρυγμά Του και στην παρουσία Του στη ζωή μας. Η αγάπη του εξαντλείται και θυσιάζει ελεύθερα τον Εαυτό Του ο Θεός ο ίδιος για να σώσει τον άνθρωπο και να τον κάνει τέλειο καθώς πλάστηκε.

Η απάντηση του ανθρώπου ποια είναι απέναντι στην ελευθερία αυτή. Αρχικά, βλέπουμε τον άσωτο υιό της παραβολής να αποφασίζει να φύγει. Φεύγουμε λοιπόν από τον οίκο του Πατρός μας, απομακρυνόμαστε συνεχώς από την αγάπη Του, αρνούμαστε την ελευθερία Του. Τότε, αφού αρνούμαστε την ελευθερία και την αγάπη του Θεού, τί θέλουμε από την ζωή μας και σε ποιον υποδουλωνόμαστε; Αδελφοί μου, μην αυταπατόμαστε, όποιος αρνείται την αγάπη και την ελευθερία του Θεού, γίνεται δούλος του μικροσκοπικού εαυτού του, του μικρού εγώ του. Προσπαθεί να υποκαταστήσει την μεγάλη και χωρίς όρια ελευθερία και αγάπη του Θεού, με την δουλεία σε έναν περιορισμένο εαυτό, που έχει όμως απύθμενο εγωισμό.

Και το τέλος του εγωισμού θα έρθει αργά ή γρήγορα με τα πρώτα εμπόδια της ζωής. Με τα πρώτα λάθη τα οποία εμείς κάνουμε και τις συνέπειες τις οποίες δεν υπολογίζουμε. Έρχεται σε όλους μας η στιγμή κατά την οποία συνειδητοποιούμε ποιος είναι ο πραγματικός μας εαυτός. Έρχεται η ώρα που βλέπουμε τον αρχικό μας σκοπό από τον οποίο παρεκκλίναμε. Ερχόμαστε μπροστά στο ψεύτικο είδωλό μας το οποίο καταρρέει και το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να μετανοήσουμε, δηλαδή να αλλάξουμε. Η μετάνοια του ασώτου της παραβολής, είναι η μετάνοια όχι των τύψεων, αλλά της επίγνωσης. Τα δάκρυα του πραγματικού χριστιανού είναι δάκρυα λύτρωσης και όχι απογοήτευσης. Γι’ αυτό και η απόφαση είναι σωτήρια, ειδεμή θα ερχόταν μοιραία ο μαρασμός και η απόγνωση.

Μετάνοια σημαίνει επιστροφή. Επιστροφή στον οίκο του Πατρός. Και ο Πατήρ ο Ουράνιος μάς περιμένει μπροστά στην θύρα της οικίας. Ανοιχτή είναι η αγκαλιά Του, δείτε την. Τα σταυρωμένα χέρια Του αγκαλιάζουν όλες τις αμαρτίες μας και περιμένουν την αλλαγή του εσφαλμένου εαυτού μας. Περιμένουν τα χέρια του Ιησού πάνω στον Σταυρό να αγκαλιάσουν τον πλανηθέντα άνθρωπο που κατανόησε τα λάθη του, τις αστοχίες του και επιθυμεί να είναι δίπλα στον Κύριο, έστω και σαν απλός εργάτης. Κατανοεί ο Κύριος ότι πέσαμε και τώρα απλώνει το χέρι για να μας βοηθήσει να σηκωθούμε. Ο Κύριος, μάς συγχωρεί γιατί εμείς αλλάξαμε, όχι απλά γιατί μάς αγαπά. Ο Κύριος δεν μπορεί να συγχωρήσει κανέναν χωρίς εκείνος να το θέλει.

Το Μυστήριο της Μετανοίας προϋποθέτει επιθυμία μετανοίας του μετανοούντος και όχι επιβράβευση της αμαρτίας ή των δήθεν αρετών. Γιατί τότε θα γίνουμε όπως ο μεγάλος αδελφός της παραβολής που λέει στον πατέρα ότι πάντα με συνέπεια και υπακοή εργαζόταν στην πατρική περιουσία. Δηλαδή, για να κάνουμε την αναγωγή μας σήμερα, είναι σα να πάμε να πούμε ότι είμαστε καλοί χριστιανοί, όλα τα κάνουμε όπως το Ευαγγέλιο και οι Πατέρες της Εκκλησίας ορίζουν, άρα μας αξίζει ο έπαινος. Δεν μπορούμε μάλιστα πολλές φορές να δεχθούμε μέσα στην Εκκλησία ανθρώπους οι οποίοι για τα δικά μας κριτήρια δεν αξίζουν να βρίσκονται εντός του ναού ή πολλές φορές καταλαμβάνουν θέσεις που θέλαμε για τον εαυτό μας. Δεν είναι όμως έτσι. Μέσα στην Εκκλησία αποφασίζει ο Αρχηγός της, αποφασίζει με μέσα που είναι κατανοητά ή άλλες φορές όχι. Πάντως το σίγουρο είναι πως στο τέλος θα γίνει το θέλημα του Θεού και όχι το δικό μας, γιατί το θέλημα του Θεού έχει σκοπό την σωτηρία μας, ενώ το δικό μας θέλημα έχει σκοπό την ικανοποίηση της προσωπική μας ματαιοδοξίας και μόνον.

Εντός αυτής της δυστυχούς πραγματικότητας η οποία ζητά συνεχώς επιβράβευση μέσα στην Εκκλησία, υπάρχει και ο αντίποδας που ορίζει ότι δεν πρέπει να γίνεται λόγος για μετάνοια ή για αλλαγή. Θεωρούν πολλοί στις μέρες μας πως ό,τι και να κάνει ο άνθρωπος, ο Θεός θα τον συγχωρήσει. Το κακό είναι ότι η παραπάνω φράση περιλαμβάνει ένα μέρος και όχι ολόκληρη την αλήθεια του Ευαγγελίου. Ναι, είναι αληθές ότι ο Θεός μπορεί να συγχωρήσει κάθε αμαρτία την οποία ο άνθρωπος έχει κάνει, αλλά όχι απροϋπόθετα. Ο Χριστός ζητά την μετάνοιά μας πρωτίστως, χωρίς μετάνοια δεν μπορεί να υπάρξει συγχώρηση. Γιατί αν ο Θεός μας συγχωρούσε χωρίς  εμείς πρώτα να μετανοούσαμε, τότε θα καταργούσε την ελευθερία μας και την προσωπική  μας βούληση. Η συγχώρηση έρχεται μαζί με την μετάνοια, εφόσον είναι με επίγνωση. Δεν μπορεί να λέγεται σήμερα από «θεολογούντες» ότι ακόμα κι αν δεν έλεγε ο άσωτος υιός ότι αμάρτησε, ο σπλαχνικός πατέρας θα τον συγχωρούσε και θα τον δεχόταν πίσω σίγουρα. Ο Χριστός βάζει μέσα στην παραβολή την μετάνοια και την συγχώρηση, γιατί είναι ταυτόσημες έννοιες και συνυπάρχουν. Πώς αρνούμαστε σήμερα την ευθύνη των πράξεών μας όταν αρνούμαστε την μετάνοια; Είναι σα να λέμε: «Δε βαριέσαι! Ζω όπως ζω, περνάω εγώ καλά, δεν με νοιάζει τί κάνουν οι άλλοι, αλλά αγαπώ τον Θεό και σίγουρα είμαι και καλός άνθρωπος, αφού δεν πειράζω κανέναν…» Όλα αυτά και άλλα παρόμοια τα ακούμε στις μέρες μας και πάντα υπήρχαν και θα υπάρχουν, αλλά αυτό δεν αφορά το μήνυμα του Ευαγγελίου, αυτό δεν αφορά την Εκκλησία. Αν η Εκκλησία δεχόταν μέσα σε αυτές τις δύο χιλιετίες τον καθένα που ήθελε να αλλάξει το κήρυγμά Της, τότε σήμερα δεν θα υπήρχαμε. Θα είχαμε χάσει την ταυτότητά μας για να γίνουμε τάχα προοδευτικοί και «της εποχής». Θα ήμασταν πιο ευχάριστοι αν δεν μιλούσαμε για αμαρτία και μετάνοια, αλλά θα ήμασταν και ψεύτικοι.

Αν θέλουμε να  γίνουμε επιτέλους τίμιοι με τον εαυτό μας, ας αδράξουμε αυτή την ευκαιρία που μας δίνει πάλι και φέτος η Εκκλησία μας. Ξεκίνησε η περίοδος του Τριωδίου, ξεκινάει σε λίγο η Μεγάλη Σαρακοστή, προετοιμαζόμαστε δηλαδή από αυτές τις ημέρες για να εορτάσουμε την λαμπροφόρο και σωτήριο Ανάσταση του Κυρίου μας. Η πίστη μας μάς ζητά ένα πράγμα ξεκάθαρο μέσα σε αυτή την λειτουργική περίοδο, μάς ζητάει μετάνοια!

Να αλλάξουμε όλοι αδελφοί μου τρόπο σκέψης και να έρθουμε στο δρόμο του Θεού. Να πάψουμε να πιστεύουμε ότι είμαστε σωστοί και καλοί. Όχι λοιπόν, δεν είμαστε! Δεν τα κάνουμε όλα καλά! Δεν είμαστε πιστοί στις παραδόσεις των Πατέρων της Εκκλησίας μας. Δεν ακούμε τον Θεό που πλέον δεν μας μιλά απλώς, αλλά βοά! Φωνάζει ο Θεός και εμείς γυρίσαμε  την πλάτη και κλείσαμε τα αφτιά γιατί ο εγωισμός μας είναι μεγαλύτερος και σημαντικότερος από τις ευκαιρίες που μάς δίνει για μετάνοια. Πόσοι χριστιανοί βρίζουν την Εκκλησία, τον Κλήρο και τον Λαό που τηρεί τα μέτρα προστασίας κατά του κορωνοϊού για την αγάπη του πλησίον μας, για να μην κολλήσουμε  εμείς οι ίδιοι, αλλά κυρίως να μην μεταδώσουμε τον θανατηφόρο ιό σε αυτούς που είναι επίφοβο να καταλήξουν; Επικαλούνται δήθεν Πατερικές απόψεις για να δικαιολογήσουν το μένος τους απέναντι στην Εκκλησία. Στην πραγματικότητα θέλουν να δικαιολογήσουν τον εγωισμό τους, όπως και ο μεγαλύτερος γιος της παραβολής. Στο τέλος όλοι χαίρονταν κι εκείνος είχε μείνει έξω από το σπίτι θυμωμένος. Δεν μπορούσε, βλέπετε, να δεχτεί ότι μπορεί και κάποιος άλλος να σωθεί εκτός από αυτόν. Μήπως σας θυμίζει κάτι αυτή η συμπεριφορά; Μήπως σας θυμίζει πολλούς χριστιανούς των ημερών μας;

Πατέρες και αδελφοί, η Εκκλησία εφιστά την προσοχή όλων μας, δεν εξαιρείται κανείς! Η αγάπη και η ελευθερία μαζί με την μετάνοια πρέπει να μπουν στη ζωή μας. Να διώξουμε την καταπίεση, τον εγωισμό, την υπεροψία, την μισαλλοδοξία. Αν θέλει κάποιος να μισεί κάτι, ας μισήσει την αμαρτία και όχι τον αμαρτωλό. Τον αμαρτωλό μπορούμε μόνο να τον αγαπήσουμε και με αυτή την αγάπη να τον φέρουμε κοντά μας εφόσον το επιθυμεί και ο ίδιος και καταλάβει τα λάθη του. Τότε όλοι μαζί θα μπούμε στον οίκο του Θεού μας, του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος και θα ευφρανθούμε. Θα χαρούμε την αλληλοπεριχώρηση, την συγχωρητικότητα, την ελευθερία και πάνω απ’ όλα την αγάπη. Αυτή την αγάπη εύχομαι όλοι μας να βρούμε για να μπορέσουμε να ζήσουμε σαν πραγματικοί χριστιανοί, μετανοώντας για τις αμαρτίες μας και επιθυμώντας να ζήσουμε ξανά μαζί με τον Δημιουργό μας. Γένοιτο!